Kutadgu Bilig’deki Ay-Toldı, stratejik iletişimi bilinçli biçimde kullanan bir söylem aktörüdür. Bu çalışma, Ay-Toldı’nın söylemlerinde görülen pasif-agresif iletişim örüntülerinin dolaylılık ve nezaket stratejileri çerçevesinde nasıl işlediğini ele alır. Temel sorunsal, hiyerarşik bir düzende açık eleştirinin sınırlı olduğu koşullarda, ast konumdaki bir figürün üst konumdaki muhatabına yönelttiği dolaylı söylemlerin işlevinin ne olduğudur. Ay-Toldı ile hükümdar Kün-Togdı arasındaki söyleşiler, örtük anlam, dolaylı söz eylemi, yüz stratejileri, ironi ve göstergebilimsel unsurlar açısından mikro düzeyde incelenmiştir. Grice, Searle ile Brown ve Levinson’un kuramsal yaklaşımları çalışmanın zeminini oluşturur. Bulgular, Ay-Toldı’nın dolaylı söylemi iktidarı sınayan ve yönlendiren işlevsel bir strateji olarak kullandığını; top metaforu, göz yummalar ve yüz çevirme gibi sözsüz jestlerin bu yapıyı desteklediğini göstermektedir. Bu bağlamda pasif-agresif bilgelik söylemi, danışman-hükümdar ilişkilerinin etik, politik ve iletişimsel boyutlarının tarihsel pragmatik açıdan yeniden değerlendirilmesine imkân tanır.
Kutadgu Bilig, söylem analizleri, dolaylılık ve yüz kuramı, pasif-agresif bilgelik söylemi, Ay-Toldı’nın iktidar dili.