BİR GALAT SÖZLÜĞÜNDEKİ TÜRKÇE ETİMOLOJİK ÇÖZÜMLEMELERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
(EVALUATION OF TURKISH ETYMOLOGICAL ANALYSES IN A GALAT DICTIONARY )

Yazar : Fecri YAVİ    
Türü :
Baskı Yılı : 2026
Sayı : 15/1
Sayfa : 126-142
    


Abstract

Söz varlığının temelini oluşturan sözcükler, sık kullanıma ve anlam değişikliklerine bağlı olarak temel anlamının dışında farklı anlamlarda ve kimi zaman yanlış şekilde kullanılmaktadır. Tarihî Türkiye Türkçesinde yazılan galat sözlükleri, bu yanlış kullanımları inceleyerek sözcüklerin doğru biçimlerini, anlamlarını ve kökenlerini belirlemeyi hedeflemektedir. Mustafa İzzet tarafından 1884’te yazılan Tahsisü’l- Galatât vel-Muḥarrefât fil’l-Esma’i ve’l-Lugât, yanlış kullanıldığı düşünülen Türkçe ve alıntı sözcükler hakkında yazılmıştır. Bu çalışmada sözlükte yer alan Türkçe etimolojik çözümlemeler on bir başlık altında incelenerek bunların doğru olup olmadıkları, bilimsel veriler ve çağdaş etimoloji sözlüklerindeki çözümlemeler ışığında değerlendirilmiştir. Çalışmanın amacı sadece eserde ele alınan etimolojik çözümlemeleri değerlendirmek değildir. Türkçeyi konuşanların bu dile karşı yeterli hassasiyeti göstermemelerinin ve Türkçe sözcükleri kendi bağlamında ele almak yerine yabancı dillere bağlama eğiliminde olmalarının yanlış etimolojik yorumlara yol açabileceğini göstermek de bu çalışmanın amaçları arasındadır. Bunu göz önünde bulundurarak çalışmanın okuyuculara galat sözlüklerinin kapsamı ve işlevi üzerine düşünme imkânı sunmasıyla alana anlamlı bir katkı sağlaması hedeflenmektedir.



Keywords

Söz varlığı, ödünçleme, galat sözlükleri, etimolojik çözümleme.



Özet

Words that constitute a language’s core vocabulary undergo semantic change through frequent use and are sometimes used in meanings different from their original sense. Galat dictionaries in historical Turkish were produced to identify such incorrect usages and to determine the correct forms, meanings, and origins of words. Tahsisü’l-Galatât ve’l-Muḥarrefât fi’l-Esma’i ve’l-Lugât, written by Mustafa İzzet in 1884, focuses on Turkish words and loanwords believed to be misused. This study examines etymological analyses in the dictionary under eleven categories and evaluates their accuracy by comparing them with scientific data and modern etymological dictionaries. Beyond assessing these analyses, the study also aims to demonstrate that insufficient linguistic awareness among Turkish speakers and a tendency to associate Turkish words with foreign languages rather than their native context may lead to erroneous etymological interpretations. In this respect, the study contributes to the field by encouraging reflection on the scope and function of galat dictionaries.



Anahtar Kelimeler

Vocabulary, loanword, galat dictionaries, etymological analyses.